Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej

Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej

W dniach 16–17 listopada 2026 roku Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie zorganizował w Centrum Nauki Kopernik dwa szkolenia poświęcone możliwościom realizacji nowej podstawy programowej w ramach Reformy26. Kompas Jutra: „Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody w szkole podstawowej” oraz „Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej”.

Wydarzenie otworzył dyrektor ORE Mariusz Biniewski, który serdecznie powitał nauczycieli konsultantów, nauczycieli doradców metodycznych oraz nauczycieli przedmiotowych. Podkreślił, że Reforma26. Kompas Jutra stwarza okazję do ponownego przyjrzenia się nie tylko temu, czego uczymy, lecz przede wszystkim temu, w jaki sposób to robimy i jakie kompetencje chcemy rozwijać u młodych ludzi, aby potrafili sprostać wyzwaniom współczesnego, dynamicznie zmieniającego się świata.

Zwrócił uwagę, że w centrum procesu edukacyjnego powinien znajdować się uczeń – jego ciekawość, samodzielność, umiejętność współpracy oraz krytycznego myślenia. Szkoła powinna stawać się przestrzenią samodzielnego odkrywania świata, sprawdzania zasad rządzących otaczającą rzeczywistością i praktycznego działania.

Dyrektor nawiązał również do znaczenia sprawczości uczniów i zwrócił uwagę na jej wymiar związany z działaniem – można ją obrazowo wyrazić jako „spraw coś”. Oznacza to, że rolą nauczyciela jest takie organizowanie procesu uczenia się, aby angażować uczniów w wykonywanie zadań, a także stwarzać możliwości zadawania pytań, stawiania hipotez, przestrzeń na popełnianie błędów i wyciąganie z nich wniosków oraz okazje do samodzielnego dochodzenia do wiedzy.

Podkreślił także, że przyroda i zajęcia praktyczno-techniczne to przedmioty, które w szczególny sposób pozwalają uczyć się poprzez doświadczenie, obserwację i eksperyment. Nazwa wydarzenia – „Laboratorium bliskiego otoczenia” – dobrze oddaje ideę, że wartościowe działania badawcze nie zawsze wymagają drogiego sprzętu i pracowni. Prawdziwe laboratorium może znajdować się za oknem szkoły, na podwórku, w parku czy w najbliższej okolicy uczniów.

Dyrektor zachęcił uczestników, aby poznane na szkoleniach metody badawcze i projektowe stały się inspiracją do wdrożenia ich w praktyce szkolnej. Wskazał również na potrzebę wymiany doświadczeń na temat budowania projektów interdyscyplinarnych oraz rozwijania u uczniów kompetencji kluczowych i przekrojowych.

Uczenie się przez badanie i odkrywanie – szkolenie dla nauczycieli przyrody i zajęć praktyczno-technicznych

Pierwszy dzień obu szkoleń poświęcono metodzie naukowej w praktyce szkolnej oraz tworzeniu angażujących doświadczeń edukacyjnych. Uczestnicy wzięli udział w warsztatach „Nauka w puszce”, podczas których pracowali z nieznanym obiektem badania i przekonali się, jak wiedza może powstawać na podstawie obserwacji, stawiania pytań, formułowania hipotez, gromadzenia dowodów i interpretowania wyników.

W kolejnej części zajęć uczestnicy przeprowadzili zespołowe badanie zawartości zamkniętych puszek. Dobierali sposoby obserwacji i gromadzenia danych, weryfikowali przypuszczenia, porównywali wyniki oraz formułowali wnioski. Doświadczenie to stało się punktem wyjścia do refleksji nad tym, jak wspierać uczniów w samodzielnym planowaniu badań, argumentowaniu na podstawie danych i modyfikowaniu wcześniejszych założeń.

Ważnym elementem programu była również giełda inicjatyw, podczas której uczestnicy poznawali dobre praktyki Centrum Nauki Kopernik związane z uczeniem się przez badanie, eksperymentowanie i pracę projektową. Zaprezentowano przykłady działań z obszaru edukacji kosmicznej, sztucznej inteligencji, laboratoriów i edukacji technicznej, a także wybrane prototypy, zestawy edukacyjne i materiały. Spotkania z edukatorami pozwoliły zastanowić się, w jaki sposób przenosić inspirujące rozwiązania do praktyki szkolnej i tworzyć warunki sprzyjające samodzielności, współpracy, ciekawości oraz sprawczości uczniów.

Przyroda – najbliższe otoczenie jako laboratorium badawcze

Drugi dzień szkolenia dla nauczycieli przyrody koncentrował się na wykorzystaniu najbliższego otoczenia uczniów jako przestrzeni prowadzenia badań i doświadczeń.

Podczas zajęć „Odwrócona szklanka” uczestnicy przeszli przez kolejne etapy procesu badawczego: formułowali pytania i przewidywania, planowali sposób sprawdzenia swoich pomysłów, prowadzili obserwacje i wyciągali wnioski na podstawie uzyskanych wyników. Ćwiczenia pokazały, że nawet proste doświadczenia z wykorzystaniem łatwo dostępnych materiałów mogą stanowić wartościowy punkt wyjścia do rozwijania ciekawości i samodzielnego myślenia uczniów.

Kolejne zajęcia – „Mierzyć można prawie wszystko” – dotyczyły zbierania danych do projektów badawczych realizowanych w najbliższym otoczeniu uczniów. Uczestnicy analizowali wyniki prostych pomiarów i zwracali uwagę na ich powtarzalność, warunki prowadzenia badań, sposób posługiwania się narzędziami oraz naturalną zmienność obserwowanych zjawisk.

Zwieńczeniem tej części programu były zajęcia „Czy można ufać pomiarom?”, poświęcone rozwijaniu krytycznego podejścia do gromadzonych danych i informacji. Uczestnicy porządkowali i interpretowali wyniki, zastanawiali się nad źródłami niepewności pomiarowej oraz nad tym, jak uczyć uczniów odróżniania obserwacji od interpretacji i formułowania wniosków, które rzeczywiście znajdują uzasadnienie w zebranych dowodach.

Zajęcia praktyczno-techniczne – myślenie projektowe i uczenie się przez działanie

Drugi dzień szkolenia dla nauczycieli zajęć praktyczno-technicznych poświęcono metodzie design thinking i możliwościom jej wykorzystania w pracy z uczniami.

Podczas warsztatów uczestnicy poznawali myślenie projektowe jako sposób rozwiązywania rzeczywistych problemów. Pracowali nad rozpoznawaniem potrzeb odbiorców, definiowaniem wyzwań, generowaniem pomysłów oraz stopniowym sprawdzaniem i doskonaleniem proponowanych rozwiązań.

W kolejnej części szkolenia uczestnicy zespołowo realizowali pełny cykl projektowy – od empatyzacji, czyli rozpoznania potrzeb użytkownika, przez zdefiniowanie problemu i wybór pomysłu, aż po budowanie oraz testowanie prototypu. Szczególną uwagę zwrócono na uczenie się poprzez działanie, podejmowanie kolejnych prób, korzystanie z informacji zwrotnej i ulepszanie rozwiązań na podstawie uzyskanych rezultatów.

Ostatni moduł poświęcono możliwościom wdrażania metod projektowych w codziennej praktyce lekcyjnej. Uczestnicy analizowali przebieg procesu projektowego oraz poznawali narzędzia pomocne w planowaniu i prowadzeniu z uczniami projektów praktyczno-technicznych. Zastanawiali się, jak dostosowywać skalę i kolejne etapy projektu do wieku uczniów, czasu zajęć, dostępnych materiałów i zakładanych efektów uczenia się, a jednocześnie wspierać samodzielność i odpowiedzialność uczniów za podejmowane decyzje.

Od doświadczenia do szkolnej praktyki

Oba szkolenia pokazały, że najbliższe otoczenie może stać się wartościową przestrzenią edukacyjną, a skuteczne nauczanie nie musi opierać się na przekazywaniu gotowych odpowiedzi. Zarówno metoda naukowa, jak i myślenie projektowe pozwalają angażować uczniów w samodzielne działania oraz rozwijać ich ciekawość, kreatywność, umiejętność współpracy, krytyczne myślenie i odpowiedzialność.

Spotkania były również okazją do wymiany doświadczeń, poznania inspirujących rozwiązań oraz refleksji nad praktyczną realizacją założeń nowej podstawy programowej.

Ważnym przesłaniem warsztatów było to, że nauczyciel nie musi dysponować kosztownym wyposażeniem ani specjalistyczną pracownią, aby organizować wartościowe doświadczenia edukacyjne. Kluczowe jest stworzenie uczniom warunków do zadawania pytań, podejmowania wyzwań, eksperymentowania, popełniania błędów i samodzielnego poszukiwania rozwiązań.

Tak rozumiana edukacja przyrodnicza i techniczna wspiera rozwój kompetencji przekrojowych oraz buduje poczucie sprawczości – daje uczniom możliwość nie tylko zdobywania wiedzy, lecz także wykorzystywania jej w praktyce i realnego wpływania na otaczającą rzeczywistość.

Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej
Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej
Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej
Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej
Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej
Laboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowejLaboratorium bliskiego otoczenia – nowa podstawa programowa na lekcjach przyrody i zajęć praktyczno-technicznych w szkole podstawowej