W „Modelu funkcjonowania Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą” został opisany zespół SCWEW, który tworzą lider, eksperci oraz koordynatorzy ze szkół objętych wsparciem. Szczególną osobą w tym zespole, a także w budowaniu sieci specjalistycznego wsparcia są liderzy SCWEW. Rola lidera została opisana w sposób formalny – poprzez zakres zadań, odpowiedzialności i relacji instytucjonalnych. Doświadczenia wdrażania SCWEW pokazują jednak, że znaczenie tej roli wykracza daleko poza klasyczne rozumienie kierowania zespołem. Lider SCWEW jest osobą, która buduje przestrzeń do współpracy, wzmacnia procesy uczenia się oraz inicjuje wspólne działania, co nadaje jego funkcji wymiar wykraczający poza klasyczne rozumienie zarządzania i podejmowania decyzji.
Lider SCWEW funkcjonuje w przestrzeni współdziałania różnych podmiotów instytucjonalnych oraz obszarów wsparcia: pomiędzy organem prowadzącym a zespołem SCWEW, pomiędzy placówką specjalną a przedszkolami i szkołami ogólnodostępnymi, a także pomiędzy edukacją a innymi sektorami, które działają na rzecz dziecka i rodziny. W tej perspektywie jego zadaniem nie jest jedynie zarządzanie ludźmi, lecz koordynowanie relacji, porządkowanie procesów i integrowanie zasobów dostępnych w środowisku lokalnym. To przywództwo osadzone w dialogu, zaufaniu i odpowiedzialności dzielonej z zespołem oraz partnerami.
Model SCWEW wyraźnie podkreśla, że lider nie działa sam. SCWEW jest zespołem, a jednocześnie elementem szerszej sieci współpracy, obejmującej szkoły i przedszkola ogólnodostępne, poradnie psychologiczno‑pedagogiczne, placówki doskonalenia nauczycieli, uczelnie, organizacje pozarządowe oraz inne instytucje działające na rzecz dziecka i rodziny. Rolą lidera jest inicjowanie i podtrzymywanie tych relacji, dbanie o ich spójność oraz tworzenie przestrzeni, która umożliwia wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Sieciowanie nie jest w tym ujęciu dodatkiem do działań SCWEW, lecz jednym z podstawowych mechanizmów budowania skutecznego systemu wsparcia.
Przywództwo SCWEW ma charakter relacyjny i rozproszony. Oznacza to, że odpowiedzialność za jakość działań nie spoczywa wyłącznie na jednej osobie, lecz jest współdzielona w zespole. Lider wzmacnia kompetencje ekspertów SCWEW, dobiera merytorycznie osoby do realizacji zadań i dba o klimat współpracy, aby sprzyjał on samodzielnemu i odpowiedzialnemu działaniu. W tym sensie rola lidera polega bardziej na uruchamianiu potencjału innych niż na bezpośrednim sprawowaniu kontroli.
Tak rozumiane przywództwo jest spójne z ideą edukacji dostępnej, która zakłada dostosowywanie środowiska do zróżnicowanych potrzeb uczniów, przy jednoczesnym zmniejszaniu presji na ich adaptację do istniejących struktur. Lider SCWEW projektuje zatem nie gotowe rozwiązania, lecz warunki organizacyjne, relacyjne i merytoryczne, w których szkoły i przedszkola ogólnodostępne mogą skutecznie rozwijać swoje kompetencje w pracy z grupą zróżnicowaną.
Istotnym elementem tej roli jest refleksyjność i gotowość do uczenia się. Autoewaluacja działań SCWEW – wpisana w zadania lidera – służy przede wszystkim rozwojowi i doskonaleniu praktyki. Jej celem nie jest realizowanie funkcji kontrolnej. Lider analizuje jakość podejmowanych działań, wyciąga wnioski i doskonali praktyczne rozwiązania.
Równie ważne jest systematyczne podnoszenie kompetencji zawodowych przez lidera poprzez udział w szkoleniach i sieciach współpracy. Lider, który sam pozostaje w procesie uczenia się, modeluje postawę kluczową dla edukacji – postawę otwartości, refleksji i gotowości do zmiany.
W codziennej praktyce lider SCWEW pełni także funkcję strażnika istoty działań podejmowanych przez specjalistyczne centrum. Dba m.in. o to, aby wszystkie inicjatywy, projekty i formy wsparcia koncentrowały się na dobru dziecka i ucznia. Upowszechniając ideę edukacji wysokiej jakości dla wszystkich, inicjując wydarzenia edukacyjne i działania informacyjne, lider wzmacnia wspólne rozumienie inkluzji jako procesu, który wymaga konsekwencji, współpracy i odpowiedzialności.
SCWEW jest efektem współdziałania wielu ludzi i instytucji, które wnoszą różnorodne kompetencje i doświadczenia. Rolą lidera jest połączenie elementów w spójny system specjalistycznego wsparcia. Dzięki temu SCWEW może realnie wzmacniać szkoły i przedszkola ogólnodostępne w realizacji edukacji włączającej oraz przyczyniać się do budowania lokalnych rozwiązań, które odpowiadają na zróżnicowane potrzeby dzieci i uczniów.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie #SCWEW #ORE
