Uczyć (się) inaczej i skuteczniej: CLIL-owe rozwiązania dla współczesnej szkoły
Być nauczycielem we współczesnej szkole to ogromne wyzwanie. W jednej klasie spotyka się uczniów o zróżnicowanych potrzebach, możliwościach poznawczych, stylach uczenia się i doświadczeniach językowych. Wśród nich są dzieci o odmiennych kompetencjach komunikacyjnych oraz uczniowie, którzy wymagają dodatkowego wsparcia. Są tu także ci, którzy posługują się różnymi językami w domu, jak i tacy, którzy szybko przyswajają nowe treści. Mimo tej wielowymiarowej różnorodności w klasie to właśnie jeden nauczyciel odpowiada za rozwój każdego ucznia, jego poczucie bezpieczeństwa, efektywne uczenie się oraz przygotowanie do funkcjonowania w świecie po zakończeniu edukacji.
W takiej rzeczywistości kluczowa dla nauczycieli i nauczycielek jest umiejętność trafnego diagnozowania potrzeb uczniów, projektowania lekcji, które umożliwiają wszystkim aktywny udział, różnicowania metod pracy i materiałów dydaktycznych, a jednocześnie budowania atmosfery szacunku i współpracy. Pełnią oni przy tym wiele ról: mediatora, który wspiera komunikację, przewodnika po procesach poznawczych oraz organizatora środowiska uczenia się, które zapewni realizację celów kształcenia. W podobnej sytuacji znajdują się także nauczyciele i nauczycielki wychowania przedszkolnego.
Priorytetem edukacji stają się dziś kompetencje, które pozwalają dzieciom i uczniom radzić sobie w przyszłości: głębokie uczenie się, rozumienie, twórcze myślenie, rozwiązywanie problemów, kreatywność, sprawczość oraz umiejętności społeczne i komunikacyjne. To one umożliwiają samodzielne myślenie, budowanie wiedzy na podstawie doświadczeń i wykorzystywanie jej w nowych sytuacjach. Zatem współcześni nauczyciele i nauczycielki potrzebują metod i technik, które integrują wiedzę z różnych obszarów oraz pozwalają dzieciom i uczniom działać, myśleć i komunikować się świadomie na wszystkich zajęciach lub lekcjach z każdego przedmiotu.
Aby sprostać tym zadaniom, nauczyciele i nauczycielki potrzebują realnego wsparcia: praktycznych narzędzi i materiałów, szkoleń, które prezentują konkretne strategie pracy, czasu na współpracę i wymianę doświadczeń. Ważne jest także wyposażenie ich w nowoczesne technologie, które ułatwiają monitorowanie postępów, różnicowanie zadań i tworzenie angażujących lekcji. Dzięki temu różnorodność w grupie lub klasie może stać się wartością i zasobem.
Z potrzeby dostosowania edukacji do współczesnych wyzwań Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie realizuje projekt „Rozwój kompetencji dydaktycznych nauczycieli i nauczycielek w zakresie zintegrowanego kształcenia przedmiotowo‑językowego (CLIL)”. Jego celem jest wspieranie środowisk edukacyjnych w rozwijaniu praktyk, które umożliwiają skuteczną pracę w zróżnicowanych grupach i klasach, wzmacniają procesy uczenia się oparte na rozumieniu oraz budują kompetencje potrzebne w przyszłości, zgodnie z założeniami Reformy26. Kompas Jutra.
Projekt kierowany jest do przedstawicieli kadr systemu oświaty i obejmuje kompleksowe działania wspierające. Nauczyciele i nauczycielki wychowania przedszkolnego oraz nauczyciele i nauczycielki poszczególnych przedmiotów na wszystkich etapach edukacyjnych będą mogli wziąć udział w szkoleniach prowadzonych przez doświadczonych trenerów, przygotowanych specjalnie do pracy z nowoczesnymi pakietami materiałów edukacyjnych. Pakiety te, opracowane w ramach projektu, będą stanowiły praktyczne wsparcie w planowaniu i prowadzeniu zajęć zgodnie z aktualnymi potrzebami szkoły. Szkolenia oraz materiały zostały zaprojektowane tak, aby pokazać, jak planować sytuacje edukacyjne i cały proces dydaktyczny, by skutecznie realizować priorytety współczesnej edukacji: rozwijanie głębokiego uczenia się, myślenia krytycznego i twórczego, rozwiązywania problemów, współpracy oraz świadomej komunikacji.
Choć CLIL kojarzony jest głównie z integracją treści przedmiotowych i nauki języka obcego, jego współczesne ujęcie, które proponujemy w projekcie, znacznie wykracza poza tę perspektywę. Kluczowym elementem naszego podejścia jest świadome projektowanie aktywności, które uruchamiają procesy poznawcze, np. obserwowanie, porównywanie, analizowanie, wyjaśnianie i wnioskowanie. Język przestaje być celem nauki, a staje się dla ucznia narzędziem myślenia i budowania rozumienia przedmiotowego, niezależnie od tego, czy jest to język obcy, język ojczysty, czy język edukacji szkolnej.
W praktyce oznacza to, że nauczyciele i nauczycielki nie tylko wprowadzają treści przedmiotowe wraz z odpowiednim dla danej dyscypliny językiem, lecz także prowadzą uczniów przez proces myślenia – modelują ich strategie poznawcze oraz zachęcają do głośnego formułowania spostrzeżeń, hipotez i wniosków. Stopniowo oddają kontrolę uczniom – od pytań kierowanych i wspierających, poprzez zadania, które wymagają porządkowania informacji, aż po aktywności, w których uczniowie samodzielnie tworzą znaczenia, argumentują i wyjaśniają zjawiska.
Tak rozumiany CLIL wspiera dokładnie te cele, które wyznacza również Reforma26. Kompas Jutra. Nasze podejście w naturalny sposób integruje kompetencje fundamentalne (językowe, matematyczne, cyfrowe) z kompetencjami przekrojowymi, co pozwala na tworzenie środowiska, które sprzyja wszechstronnemu rozwojowi. Wspiera rozwijanie kompetencji poznawczych, społecznych i komunikacyjnych, budowanie sprawczości uczniów, integrowanie wiedzy z różnych obszarów oraz tworzenie sytuacji edukacyjnych, w których uczniowie działają, myślą i uczą się w sposób świadomy. Dzięki temu CLIL staje się podejściem uniwersalnym, możliwym do zastosowania w każdym obszarze i przedmiocie oraz na każdym etapie edukacji. Wspiera tym samym przedszkole i szkołę w realizacji ich najważniejszej misji: przygotowania dzieci i uczniów do odpowiedzialnego, twórczego i samodzielnego funkcjonowania w świecie jutra.
Co więcej, CLIL odpowiada także na potrzeby nauczycieli i nauczycielek. Umożliwia stosowanie metod aktywnych, różnicowanie zadań, tworzenie środowiska inkluzyjnego oraz wspieranie dzieci i uczniów o zróżnicowanych doświadczeniach językowych i potrzebach poznawczych. Wprowadzanie nowoczesnych metod nie oznacza rezygnacji z dotychczasowej praktyki. CLIL nie zastępuje doświadczenia nauczycieli, lecz wzbogaca je i rozszerza. Stanowi naturalny etap rozwoju kompetencji dydaktycznych, ponieważ pozwala na wykorzystanie dotychczasowej wiedzy w nowych kontekstach oraz uzupełnienie warsztatu pracy o strategie, które wspierają rozumienie, komunikację i aktywne zaangażowanie dzieci i uczniów. Dzięki temu może być stosowany w każdym przedszkolu i szkole jako praktyczne narzędzie, które wspiera nauczycieli i nauczycielki w codziennej pracy.
W ramach projektu ORE CLIL zapraszamy nauczycieli i nauczycielki przedszkoli oraz wszystkich poziomów edukacyjnych do rozwijania praktyk, które wspierają myślenie, komunikację i uczenie się w zróżnicowanym, wielojęzycznym świecie. To ważny krok w stronę edukacji opartej na rozumieniu, współpracy, sprawczości i świadomym wykorzystaniu języka w procesie uczenia się.
Więcej informacji o projekcie „Rozwój kompetencji dydaktycznych nauczycieli i nauczycielek w zakresie zintegrowanego kształcenia przedmiotowo‑językowego (CLIL)” można znaleźć na naszej stronie. Zachęcamy także do zapoznania się z informacjami o Reformie26. Kompas Jutra przygotowanymi przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
Bibliografia
- Coyle D., Meyer O., (2021), Beyond CLIL. Pluriliteracies Teaching for Deeper Learning, Cambridge: Cambridge University Press.
- McTighe J., Silver H.F., (2021), Uczyć (się) głębiej. Jak to zrobić na lekcji, Warszawa: Wydawnictwo Centrum Edukacji Obywatelskiej.
- Profil absolwenta i absolwentki [dostęp: 24.07.2026], serwis ibe.edu.pl.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym [dostęp: 24.07.2026], Dz.U. z 2026 r., poz. 378.
