25 stycznia obchodzimy Dzień Kryptologii – święto ustanowione w 2007 roku przez Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Data ta nie jest przypadkowa – upamiętnia 75. rocznicę złamania szyfru niemieckiej maszyny Enigma przez Mariana Rejewskiego, jednego z najwybitniejszych polskich kryptologów. Ustanowienie tego święta to hołd dla wszystkich polskich naukowców i oficerów, którzy swoją wiedzą i pracą przyczynili się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej i zachowania przez Polskę niepodległości.
Kryptologia to nauka zajmująca się ochroną informacji. Dzieli się na:
- kryptografię – projektowanie i stosowanie szyfrów,
- kryptoanalizę – łamanie kodów i odszyfrowywanie informacji.
Polska odegrała w rozwoju kryptologii wyjątkową rolę. Już podczas wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) porucznik Jan Kowalewski zorganizował w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego tajny Wydział II Szyfrów Specjalnych. Dzięki złamaniu bolszewickich szyfrów możliwe było poznanie planów przeciwnika, co miało kluczowe znaczenie dla zwycięstwa Polski i utrzymania niepodległości.
Działalność tę kontynuowano w kolejnych latach w ramach Biura Szyfrów. Pod koniec lat 20. XX wieku polscy kryptolodzy zetknęli się z nowym wyzwaniem – niemiecką maszyną szyfrującą Enigma. W odpowiedzi zorganizowano specjalistyczny kurs kryptologii na Uniwersytecie Poznańskim, w którym uczestniczyli m.in. Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. W grudniu 1932 roku ich prace zakończyły się sukcesem –złamali szyfr Enigmy i skonstruowali replikę maszyny. Dzięki temu Polacy potrafili odczytywać większość niemieckich depesz.
Latem 1939 roku Polska przekazała dokumentację sojusznikom – Francji i Wielkiej Brytanii. Po wybuchu II wojny światowej prace były kontynuowane na Zachodzie, a wkład polskich kryptologów w dużym stopniu przyczynił się do zwycięstwa aliantów. Tym samym pomógł uratować tysiące ludzkich istnień.
Z okazji Dnia Kryptologii zachęcamy nauczycieli do sięgnięcia po scenariusz interdyscyplinarnego projektu edukacyjnego do informatyki „Biuro szyfrów, czyli krótka historia kryptografii w praktyce” autorstwa Ewy Mazepy i Marka Mazepy. Został on opracowany dla III etapu edukacyjnego (liceum ogólnokształcące i technikum).
Publikacja:
- przybliża historię polskiej kryptologii,
- przedstawia klasyczne algorytmy szyfrujące i podstawy kryptografii współczesnej,
- łączy treści z informatyki, matematyki i historii.
Dzień Kryptologii to doskonała okazja, by pokazać uczniom, że wiedza matematyczno-informatyczna realnie wpływała na losy świata i że nadal ma wpływ na bezpieczeństwo informacji we współczesnym świecie cyfrowym.
